Categorieën
Kerk

[Commentaar] ‘Orthodoxe probleem’ nog niet weg

“Na tientallen jaren van secularisatie en theologische discussie over Godsbeelden, is het opvallend dat een meerderheid van de meelevende leden klassieke geloofsopvattingen heeft.”

Denken in simplismen lijkt de nieuwe volkssport nummer 1, zelfs onder mensen die geacht worden onderdeel van een soort ‘intellectuele elite’ te zijn. Gerrit van den Berg, de auteur van het kerkblad Kerk in Mokum (pdf), viel precies in deze val bij het omzetten van een onderzoek van Erik Sengers in een artikel.

Wie een ogenblik neemt om even na te denken realiseert zich dat secularisatie geen enkele invloed heeft op godsbeelden. Hooguit betekent het dat de rol van geloof in de samenleving minder is geworden. Helaas voor de auteur blijkt secularisatie niet zoveel invloed te hebben als hij hoopte.

Goed, dan de theologische discussie. De opvallendste deelnemers in de discussie over godsbeeld zijn ongetwijfeld Wiersinga, Kuitert en de recent gepensioneerde Klaas Hendrikse geweest. Maar hebben zij zoveel over het godsbeeld gezegd? In feite niet, vooral betoogden zij consequent dat God een menselijke fictie is, ongeacht over welke God het hierbij gaat. Valt hier überhaupt een veranderend godsbeeld van te verwachten. Dat lijkt niet logisch.

Daar komt nog bij dat het kerkblad Kerk in Mokum conclusies trekt die diametraal op de conclusies van het onderzoek zelf staan. Kerk in Mokum beweert namelijk dat een meerderheid van de gelovigen klassieke godsbeelden heeft:

“Na tientallen jaren van secularisatie en theologische discussie over Godsbeelden, is het opvallend dat een meerderheid van de meelevende leden klassieke geloofsopvattingen heeft.”

In het onderzoek zelf blijkt dat 46 procent de ‘theïstische God’ aanhangt (pag. 9), geen meerderheid dus. Het theïstische godsbeeld komt volgens het onderzoek overeen met de meeste kerken en daarmee ‘klassiek’ genoemd zou kunnen worden. Daarmee is het artikel feitelijk onjuist. De conclusie (pag. 10) van deze paragraaf maakt helemaal gehakt van het artikel in Kerk in Mokum:

“In het geheel genomen hebben de PKA-leden dus een rijk en divers Godsbeeld.”

Kleine kinderen vinden het heerlijk om te gruwen bij een prachtig spookverhaal. Een verhaal dat bang kan maken. De manier waarop het onderzoek in Kerk in Mokum naar voren komt lijkt precies daarop: er wordt een spookbeeld gecreëerd, ondanks de feiten.

De schrijver lijkt vooral bang te zijn dat de orthodoxen nog eens de overhand gaan krijgen binnen de kerk, terwijl hij juist gehoopt had dat theologische discussie en secularisatie het ‘orthodoxe probleem’ vanzelf zouden oplossen. Niet dus.

Door Evert te Winkel

Initiatiefnemer van Vrijzinnig Evangelisch. Ooit een wat zurige bijna-ex-evangelische, inmiddels opbouwend-kritisch evangelisch. Probeert aardiger te zijn.

3 reacties op “[Commentaar] ‘Orthodoxe probleem’ nog niet weg”

De Bijbel is geschreven door dichters en goede verhalenvertellers. Dat komt omdat ‘schrijven’ vele eeuwen lang een privilege was van een minderheid. Hebreeërs waren daarin dan nog bevoorrecht als ‘volk van het boek’.
‘Schrijven was ergens nergens vanzelfsprekend en de mensen die het deden hadden er een beroepsbezigheid aan.
‘Godsbeelden’? Er mogen geen Godsbeelden bestaan onder orthodoxen: Mozes had dat verboden.

DE BIJBEL staat vol steengoed geschreven theaterverhalen (het woord ‘theater moet u hier ruim begrijpen: liedjes, gedichten, vertellingen) en als je in de synagoge gaat kijken zie je ook dat ze op feestdagen ook zo beleefd worden (kinderen die op trommeltjes slaan als de naam van een tegenstander valt e.d.)
Deze theaterauteurs schreven een scheppingsverhaal dat alle verbeeldingskracht blokkeert (de zon pas op de 4e dag aan het firmament: hoe heb je dan eerst 3 ‘dagen’ zonder zon?) of verhalen van getuigenissen die de verbeeldingskracht (als God) ver overtroffen (Jona).

ECHTER – en dat wordt in kerken meestal niet goed uitgelegd – er bestond vòòr de 16e eeuw geen atheïsme zoals er ook niet erkend werd dat mensen ‘niet geloofden’. Er waren wel mensen die in de leegte geloofden… maar bij de Grieken hadden ze daar dan ook een god voor: ‘Chaos’, god van de leegte. Iedereen ‘geloofde’ dus… al was het is de leegte. Er was een antiek mensbeeld waarin mensen uit 3 vermogens bestonden: voelen, denken en ‘geloven’… en dat laatste onderscheidde de mens van plant en dier. Dus je was altijd een ‘gelover’.
De Hebreeuwse ‘God’ was – zo gezien – het enige vrijzinnige geloof want hij was een godheid met 4 uiterst vrijzinnige kenmerken; één, eeuwig, volmaakt en onzienlijk.
‘God’ betekende zo het einde van alle religie.
‘Niet geloven’ bestond in de antieke tijden alleen bij dieren en planten. De mens had taal, onbeperkte verbeeldingskracht en onbeperkt scheppingvermogen omdat hij kon geloven i.t.t. dier en plant.

Ons hedendaagse mensbeeld is dat van de verlichting: de mens bestaat slechts twee-dimensionaal uit voelen en denken. ‘Geloven’ wordt als vorm van voelen en denken gezien, zodat een mens in het moderne mensbeeld ‘wel of niet kan geloven’… dat bestond in de antieke tijd niet.
De vraag was nooit OF je geloofde (je was geen dier) maar ‘WAARIN’.

‘God’ was vrijzinnig omdat er van hem (als enige) geen beelden werden aanbeden!

Boeiend verhaal. Inderdaad de schrijver heeft gelijk, we mogen geen godenbeelden maken, geen gouden kalf en ook geen ‘wetenschappelijk kalf’, dat wil zeggen: dat we enige vorm van wetenschap tot object van verering maken. Dat laatst wordt veelvuldig vergeten. Want wetenschap is toch ‘waar’? Kijk, en daar begint de afgodendienst, bij dat: ‘het is toch waar’? O ja, is wetenschap waar, is wetenschap het einde van alle tegenspraak? Daar gaat de discussie dus over.
Met dat ik dit schrijft, bevind ik mij in de kring der vereerders van Baäl, zoals Ps. 1 zegt, in de kring van de goddelozen. Wetenschap is de Baäl van de moderne mens, van de vrijzinnige mens. De vrijzinnige mens ‘gelooft’ in Baäl omdat hij denkt dat hij deze Baäl kan narekenen. Niets is minder waar. Vrijzinnigen zullen zich dan ook de spot van de profeet Elia moeten laten welgevallen. Lees 1 Kon 18 er maar op na of lees na hoe Jehu alle Baälpriesters uitroeide. Dat zal ooit het lot zijn van vrijzinnige Baälboeren! Vrijzinnigen maken van God een afgod, een stierkalf waar ze omheen dansen. Ze denken: deze god van het verstand heeft ons uit Egypte geleid, het land duisternis en onwetenheid. Onwetend aanbidden ze de god van de duisternis, de god van het onverstand.

Zo is dat, Covette, de christelijke god is een tiran, die godsdienstvrijheid en dus het kiezen van je eigen goden, ook al is dat Baäl, verbiedt. Vrijzinnigen denken zomaar allerlei eigen waarheden over God te kunnen en mogen verzinnen, maar ze zullen te maken krijgen met wrake des Heren. God wil ons dom en onwetend houden. Zo is hij nu eenmaal en als het werkelijk onze diepste wens is om in de hemel te komen, dan rest ons niets anders dan slikken en gehoorzamen, al is wat God zegt nog zo onzinnig en immoreel! Halleluja!