Categorieën
Kerk

Wij kiezen tegen eenheid

Der ewig reiche Gott – woll uns in unserm Leben
Ein immer fröhlich Herz – und edlen Frieden geben
Und uns in seiner Gnad – erhalten fort und fort
Und uns aus aller Not – erlösen hier und dort

eenheid
foto: Sharell Cook

Na dit duet (Cantate 192 van Johannes Sebastiaan Bach) komen sopraan Ingrid Nugteren en bas Robert Brouwer vanachter het orgel achterin de zaal waar ingelopen. De aanwezigen, waaronder ik, zijn doodstil, onder de indruk van de prachtige zang van beide solisten.

Halverwege oktober ging ik naar de Evangelisch-Lutherse gemeente in mijn woonplaats Apeldoorn vanwege de intrede van Pieter Oussoren als predikant. Deze gemeente is onderdeel van de PKN, maar nauwelijks vergelijkbaar met de gereformeerde bonder in dezelfde plaats. Mijn ‘eigen’ evangelische gemeente is ook behoorlijk anders.

Recent bezocht ik ook de gemeente van het Leger des Heils, eveneens in Apeldoorn, en een kerkdienst van het ICF, de internationale kerk. De verschillen tussen al deze kerken zijn evident en moeten echt blijven. Streven naar eenheid kan mij niet vroeg genoeg de kop ingedrukt worden.

Identiteit
Laten we wel wezen, de verschillen tussen al deze kerken zijn niet alleen theologisch van aard, het tegendeel lijkt me waar. Bij de ICF zou men zich niet thuis voelen met een orgel en een man in een gekke, zwarte jurk –met wit befje- die vanaf een  kansel een prachtige en theologisch verantwoorde preek afsteekt.  De ICF’ers hebben liever een wat rommelige preek met een heldere conclusie en aansprekende voorbeelden. Praktisch en dichtbij. De ICF’ers hebben een echte eigen identiteit.

Zouden de leden van het Leger des Heils zich thuis voelen bij deze gemeente? Deels. Het Leger is vaak gericht op de onderkant van de samenleving, die je bij het ICF naar mijn inschatting meer tegenkomt, in de diensten dan, dan bij de Evangelisch Lutherse gemeente. Maar de muziek begeleid op een elektrische piano, in de gauwigheid neergezet in het gehuurd zaaltje, dát vind je bij het Leger niet.

Mijn eigen evangelische gemeente zou het, volgens mij, niet erg waarderen om met een hoop vlagvertoon één van onze overleden gemeenteleden bij ‘hen die hem/haar voorgegaan zijn’ bij te zetten. Een brassband (en dat is iets heel anders dan de welbekende sjofar) in deze kerk zou voor mij ook een enorme noviteit zijn.

Streven naar eenheid binnen deze context van verscheidenheid, en dan heb ik het alleen nog maar over de uiterlijke verscheidenheid, levert vooral vervreemding op. Een kerk wordt echt niet gevormd door theologische opvattingen alleen, een kerk is altijd inclusief de hele geschiedenis van die kerk. Tot familiebanden aan toe. Maar ook de conflicten uit het verleden bepalen waar de kerken van nu staan. De conflicten van nu brengen de kerken van de toekomst. Moeten gelovigen en kerk deze conflicten ontwijken?

Leve de ruzie!
De kerken kunnen helemaal niet zonder conflicten. Binnen mijn eigen kringen geldt vaak het voorbeeld van de kerk van Handelingen. Natuurlijk zijn dit verschillende kerken met verschillende visies. Maar ook zij, mijn eigen kerkgenoten, moeten toegeven dat de huidige kerk uiteindelijk niet terug kan naar de kerk van toen. Die kerk bestaat niet meer. Zoveel is er niet bekend over de manier waarop in die tijd de kerk georganiseerd werd.

Er moeten dus in deze tijd keuzes gemaakt worden in de manier waarop de kerk zich organiseert, hoe zij deze de bijeenkomsten, hoe die ook genoemd worden, leiden en hoe zij hun geloof bespreken en systematiseren. Daarbij gaat de kerk voorbij aan opvattingen en moet zij mensen teleurstellen. En dat is prima. Maar het levert natuurlijk conflicten op.

Onenigheid
En juist dat houdt de kerk wakker. Laat de protestantse kerken de luis in de pels zijn van de  Rooms Katholieke Kerk. En laat de evangelischen de platoonse wesp zijn die het protestantse paard wakker houdt. En wie houdt een oogje in het zeil bij de oosters-orthodoxe misstappen? Alsjeblieft, laat de Nederlandse Protestanten Bond de orthodoxen met veel kritische vragen bestoken. En vooral: elkaar niet accepteren.

Het grote gevaar van de kerk is dat wij verschillen accepteren en eenheid in verscheidenheid propageren. Of als wij beweren dat de kerk van nature al één is, omdat zij niet anders kan zijn. Als tolerantie, met knarsende tanden, vervangen wordt door onverschilligheid naar de verschillen, dan is de kerk een slapende kerk. Ruzie en conflict is verre te propageren boven dat.

Laten we één in Christus zijn, maar vooral niet één in de kerk. ‘Wij kiezen voor onenigheid’, de enige verstandige leuze voor de volgende christelijke manifestatie op het Haagse Malieveld. Zolang ‘we’ het daar maar over eens zijn.

Door: Evert te Winkel

Door Evert te Winkel

Initiatiefnemer van Vrijzinnig Evangelisch. Ooit een wat zurige bijna-ex-evangelische, inmiddels opbouwend-kritisch evangelisch. Probeert aardiger te zijn.

11 reacties op “Wij kiezen tegen eenheid”

Zoals de foto bij het artikel al illustreert kan je heel goed heel verschillend zijn en toch een eenheid vormen. Mijns inziens is het niet nodig dat het heerschap op de foto zijn nagels ook keurig in de lak zet en een aantaal teenringen om doet. Het kan zelfs heel goed zijn dat hij het maar een belachelijk idee vindt om je tenen zo te pimpen. Wellicht vind hij het zelfs goedkope opsmuk waar hij liever niets mee te maken heeft.
Toch is het mogelijk om gezellig samen met je poten in de modder – of in dit geval het zand – te staan. Dat is de plek waar de kerk haar eenheid kan laten zien. Met de poten in de modder. (En dan bedoel ik niet gezellig met elkaar gaan wadlopen)
Verschil mag (moet) er wezen. Als ik naar de schepping kijk, dan meen ik daarin een liefde voor diversiteit te herkennen. God heeft ons niet als eenheidsworsten gemaakt, maar hij heeft ons wel tot één lichaam gemaakt. Een lichaam dat in zichzelf verdeeld is moet naar de dokter, want het is ziek.

Natuurlijk veronderstelt de foto dat kerken een beetje met elkaar aan het voetje vrije zijn geslagen. Wat mij betreft een ridiculisatie van het geheel.
Het past goed in de tijdgeest om meteen met elkaar het bed in te duiken, maar laten we wel wezen. Het is niet gezond om al je verschillen maar gewoon te negeren en een ‘relatie’ te bouwen. Elke gezonde relatie begint met (hernieuwde) kennismaking. Als je op je werk of in je huwelijk in een crisis terecht komt ga je toch ook terug naar waar het goed ging. Zoeken naar gemeenschappelijke waarden en erkenning. Zoeken naar de sterke punten en kijken hoe met de minder sterke punten te handelen.

Ik kies voor eenheid.

@Marco,
Volgens mij haal je nu teveel uit de foto. Inderdaad heb ik de foto gekozen omdat het wat van relatie veronderstelt. Het lijkt me dat dat onderdeel is van het ‘eenheid in verscheidenheid’.
Waar ik specifiek tegenin ga is dat eenheid in verscheidenheid, wat prachtig klinkt, vooral tot passiviteit naar de verschillen toe leidt. De verschillen zijn er, zo is het nu, maar dat wil niet zeggen dat we al die verschillen dan ook maar moeten accepteren. ‘Ieder z’n meug’ is leuk, maar geldt dat ook voor moslims, hindoeïsten, atheïsten? Tot waar gaat die ‘eenheid in verscheidenheid’?

@Eén maar anders
Ik weet er het fijne inderdaad niet van. Ik weet dat het de bedoeling is dat veel mensen van veel verschillende kerken op 1 december met elkaar gaan dineren. Dat vind ik mooi, ik denk dat kerk-zijn juist daar begint: aan de tafel. Dan heb ik het nog niet eens alleen over ‘de tafel des Here’, ik denk dat gelovigen vaker met elkaar moeten eten.
Maar kerk-zijn gaat niet alleen over samen eten. Er is mijns inziens ook een ingroup en een outgroup: zij die er wel bij horen en zij die er niet bij horen. Er is in mijn ogen ook iets als een gezamenlijk geloof, een gezamenlijke identiteit en een gezamenlijk doet voor ogen. Dat vind ik zo belangrijk dat conflict daarbij niet alleen mag, maar zelfs moet. Omdat het ergens over gaat.
Eén maar anders is mij wat te conflictmijdend. Maar dat geldt mijns inziens voor alle recente eenheidsbewegingen. Die eenheidsbewegingen lijken wel te ontstaan juist uit onzekerheid over de eigen identiteit, dat heb ik er overigens niet ingezet omdat dit teveel een ‘fingerspitzengefühl’ is. Ik mis wat.
Niet om Eén maar anders neer te halen. Het is mijn favoriete eenheidsbeweging. Het gaat mij om het brede concept: streven naar eenheid.

@Eén maar anders
Dat cryptische zij jullie vergeven 😉 Ik vind het in ieder geval mooi dat jullie zo ontspannen reageren terwijl ik de poten onder jullie stoel vandaan zaag. Of een poging doe daartoe.
Mijn artikel is dus geen poging om met elkaar eten te ontmoedigen, maar om wat balans te brengen. Eenheid is hip. Ik zal de komende tijd proberen om er nog wat verder op in te gaan, maar ik denk momenteel dat het streven naar eenheid teveel verlegenheid met onze eigen boodschap maskeert. Dat geldt voor ‘Wij kiezen voor eenheid’, maar volgens mij gold dat ook al voor het eerdere ‘Op Goed Gerucht’. Ik denk dat ruimte laten en zelfs maken voor conflict, uiteindelijk conflict onnodig kan maken: doordat wij dan onze conflicten en zelfs onze rechtvaardige woede kunnen kanaliseren via debatten en dergelijke. Dat moet ik dus allemaal nog uitwerken 😉

Ha Evert,
Beetje flauw van ons om zo cryptisch te doen. Kerk-zijn gaat inderdaad niet alleen over samen eten. Maar samen eten is wel een manier om mensen bij elkaar te brengen die elkaar anders weinig of niet ontmoeten of zelfs ronduit ontwijken. En belangrijker: samen eten was een van Jezus’ favoriete manieren om zijn boodschap te delen. Daarbij was Jezus zeker niet conflictmijdend – maar hij schuwde het contact met de ander niet. In het boek Eén maar anders krijgt het verbinden, met elkaar in contact brengen en houden van mensen, daarom een belangrijke plek (oeps, verklapt…) – niet het gladstrijken of klakkeloos accepteren van verschillen.

De motorboot Febe kwam 1 oktober 1931 te Hoogeveen aan en meerde af in het zogenaamde Griendtsveengat. De gemeente Hoogeveen gaf schoorvoetend een vergunning voor de samenkomsten. Zowel de gemeente als de plaatselijke kerken gaven de kapiteins Deurloo en Klashorst de raad maar zo gauw mogelijk weer uit Hoogeveen te vertrekken. Daarmee is de officiële houding duidelijk getypeerd, voor zover het de gemeente en de kerken betreft. Door het centrum van Hoogeveen en de straten er omheen liep een man met een bel, die omriep: “Hedenavond samenkomst in het centrum. Er zal gesproken worden over: “Wat wil het Leger des Heils?” Er kwamen die eerste avond 94 mensen op de samenkomst af. Kapitein Deurloo sprak over de blinde Bartimeus. De samenkomsten werden gehouden in een grote tent, op het terrein van de latere Boerenleenbank, aan de Van Echtenstraat. Veertien dagen later vertrok de Febe. Het werk van het Leger des Heils ging door. De basis van het latere korps was gelegd. De tent aan de Van Echtenstraat werd de geboorteplaats.