Categorieën
Kerk

Kerk van nu, 2: Waartoe dienen verschillende elementen?

Katholieke st. Martinusparochie in Oud-Zevenaar, foto Evert te Winkel
Katholieke st. Martinusparochie in Oud-Zevenaar, foto Evert te Winkel

De Kerk is er niet voor zichzelf. De Kerk als geheel vormt een beeld van het lichaam van Christus, vormt niet slechts een beeld, maar ís het lichaam van Christus. Dat is niet niets. Een lichaam is niet slechts hand, niet slechts voet, niet slechts oog en niet slechts mond, zoals ook Paulus zegt in 1 Korinthe 12:15.

Kerk, als lichaam van Christus, is dus ook meer dan een gedeelde overtuiging, de gezelligheid van een groep of de rituelen en tradities uit lang vervlogen tijden. De kerk vormt een eenheid, met de verschillende leden, met de verschillende elementen die de kerk kerk maken. Het doel: Christus.

Geen koffie
Om duidelijk te maken waar deze elementen dan toe dienen, wil ik iets uit mijn eigen ervaring toelichten. Ik ben de afgelopen jaren verschillende malen naar andere kerken geweest dan mijn eigen evangelische, soms vanwege mijn stage bij VolZin, soms uit eigen interesse. Daarbij heb ik onder meer de PKN-gemeente in Beemte-Broekland, de evangelisch-lutherse kerk in Apeldoorn, de gemeente van het Leger des Heils in Apeldoorn en de Russisch-orthodoxe kerk in Deventer bezocht. Vanzelfsprekend verschillende deze kerken nogal.

»Gezegend zij het Koninkrijk van de Vader, en van de Zoon, en van de Heilige Geest; nu en altijd, en in de eeuwen der eeuwen«

In de periode dat ik één van deze kerken bezocht, hield ik mij ook bezig met het missionaire werk van de PKN, vanwege een artikel hierover in VolZin. Een artikel produceren is voor mij altijd ook een intellectuele zoektocht: ik probeer tijdens deze zoektocht voor mijzelf een positie te bepalen ten opzichte van mijn onderwerp. Toen ik bij één van deze kerken was, viel het mij op dat deze na afloop van de dienst geen koffie schonk. Half tien begon de dienst en vijf over half elf stond ik buiten en gingen alle bezoekers en leden weer naar huis. Toen zag ik het: Een kerk kan helemaal niet missionair zijn zonder koffie na de dienst. Dat heb ik toen ook in mijn recensie aangegeven.

Om het kort te zeggen: Een kerk die onvoldoende aandacht besteedt aan de gemeenschap, al is de boodschap nog zó goed en zó doordacht, die heeft geen missionaire aantrekkingskracht. Belangrijker nog: Een kerk die alleen aandacht besteed aan de boodschap, is geen kerk, hooguit een hoorcollegezaal. De kerk echter spreekt de mens als geheel aan.

Pluriform
Kortgeleden sprak ik met één van mijn kerkgenoten, betrokken bij het jongerenprogramma van Opwekking, over hoe ik dat jongerenprogramma graag zou willen zien. Van daaruit kwamen we op hoe de kerk eruit dient te zien. Ik pleitte daar voor meer aandacht voor het ritueel (en dat ook serieuzer nemen; waarom vasten wij niet standaard voorafgaand aan het Heilig Avondmaal?).

»Heer onze God, Wiens macht niet te vergelijken is, en Wiens heerlijkheid onbegrijpelijk is; Wiens barmhartigheid geen grenzen kent, en Wiens liefde tot de mensen onuitsprekelijk is. Gij, Heer, zie goedertierend neer op ons en dit heilig Huis. Schenk ons, en hen die met ons meebidden, Uw rijke barmhartigheid en medelijden«

Een dienst is slechts een onderdeel van het kerkzijn, waarbij een grote verscheidenheid aan mensen bijeen komt, met het doel samen in Christus te zijn. Niet alleen zijn die mensen als groep pluriform (ik laat me hierbij graag inspireren door het fascinerende boek De ongelijkheid van mensen van H. J. Eysinck), ze zijn het ook als individu. Daar legde ik in het gesprek de nadruk op: als ik, als gelovige, op een gegeven moment niet overtuigd meer ben van mijn overtuiging, dan zou ik, zonder de rituelen en de gemeenschap, zomaar al mijn banden met de kerk verliezen. Tijdens de puberteit verloor ik maar een keer of vierhonderd mijn belangrijkste overtuigingen, dus dat is heel normaal.

Menselijk
Op een ander moment kan ik bijvoorbeeld weer gegroeid zijn in mijn zekerheid over de overtuiging, ik kan inzien dat bepaalde argumenten tegen mijn geloof niet overtuigend bleken, ik kan beter onderscheid maken tussen hoofdzaken en bijzaken, ik kan beter uitgerust zijn en daardoor minder last hebben van mijn permanente existentiële crisis.

De kerk als gemeenschap kan niet anders dan soms, ik zou zeggen: vaak, tegenvallen. De kerk is maar al te menselijk. Heb je dan je overtuiging niet, of mis je de vaste rituelen -die een zekere rust en regelmaat in je geloofsleven kunnen vormen-, dan lijkt het opgeven van je geloof de enige optie, terwijl de kerkelijke gemeenschap op een ander moment juist bijzonder veel steun zou kunnen bieden.

»Heilig, Heilig, Heilig is de heer Sabaoth. De hemel en de aarde zijn vol van Uw heerlijkheid. Hosanna, Hosanna in de Hoge. Gezegend Hij die komt in de naam van de Heer«

Als woorden tekort schieten, dan kunnen we nog, in stilte, door de Eucharistie het lijden van Jezus herdenken. Of, zoals in de film God on Trial, biddend, met onze hand ons hoofd bedekkend, de gaskamers binnenlopen. Onze dood tegemoet. Een kerk waar de drie elementen overtuiging, gemeenschap en ritueel voldoende aandacht krijgen, geeft juist stabiliteit en rust in het geloofsleven.

 De kerk van nu:

Hoe ziet de online kerkelijke community van de toekomst eruit? Henk Medema noemde op zijn blog een aantal goede en belangrijke elementen daarvan. Zijn blog vormt een beginpunt voor een uitgebreidere overdenking van de vraag: Wat is het ding kerk in relatie tot de online wereld? Lees alle artikelen die over de online kerk verschijnen hier. Reacties zijn welkom, hieronder of via de mail: e.tewinkel [at] vrijzinnigevangelisch.nl

Quotes van de orthodoxe Goddelijke Liturgie van de heilige Johannes Chrysostomos.

Door Evert te Winkel

Initiatiefnemer van Vrijzinnig Evangelisch. Ooit een wat zurige bijna-ex-evangelische, inmiddels opbouwend-kritisch evangelisch. Probeert aardiger te zijn.