Categorieën
Cultuur

Geen jood zonder God: recensie God on trial

god on trial, akiba, eindspeech
Akiba tijdens zijn eindspeech

“God is niet goed!” Vol afschuw spuugt Akiba de woorden uit, wanneer de rechters op het punt staan hun oordeel over God uit te spreken. “Hij was nooit goed. Hij stond alleen aan onze kant!” Het is 1943 wanneer de trein in Auschwitz voor de verandering te vroeg is. De groep geselecteerde Joden is nog niet vergast, maar de nieuwe komen al wel de barak binnen. Zij moeten maar op de grond slapen. In deze overvolle barak gebeurt het dat de Joden een rechtszaak beginnen, een rechtszaak tegen God.

De groep begint een beetje onwennig. God begrijpen doen ze niet. Een groep is net geselecteerd om later op de dag naar de gaskamers geleid te worden. Niet iedereen van de geselecteerden ziet het zitten om de laatste uren van het leven een proces te voeren. Toch wordt begonnen, een aanklacht wordt geformuleerd. God heeft zijn contract met het Joodse volk verbroken.

In vergelijking met religieuze films zoals die van Left Behind, de Jesus-film en The Passion of the Christ is God on Trial een intense film. Niet zozeer door special effects, zoals in Left Behind of door de bloederige weergave van het lijden van Christus zoals in The Passion of the Christ, maar juist door de ingetogen manier van vertellen. Net als in de (voor de rest totaal onvergelijkbare) film Phonebooth (2002) speelt het hele verhaal zich af binnen een heel klein gebied. Een paar keer komt een centrale selectieruimte in beeld, met in de buurt daarvan de gaskamers, maar het grootste gedeelte van de film speelt zich af in een helft van de barak. Daar wordt een oordeel over God uitgesproken.

Je kan geen Jood zijn zónder God
De film is losjes gebaseerd op het boek van Elie Wiesel, The Trial of God. Wiesel vat dit boek zo samen: “Je kan een Jood zijn met God. Je kan een Jood zijn tegen God. Maar je kan geen Jood zijn zonder God.” Datzelfde kan je zeggen over de inhoud van de film. De gelovige Liebl, gespeeld door Eddie Marsan, weet wat het is om de daden van God af te keuren. Hij weet ijzersterk zijn wanhoop weer te geven wanneer een Duitse officier hem dwingt te kiezen tussen zijn zonen. Eén van de drie mag hij er kiezen. “Wat had ik moeten kiezen? Had ik kúnnen kiezen?”

Door deze verhalen wordt het vraagstuk van de vrije wil veel meer dan gewoon een filosofisch vraagstuk. De vrije wil, het bestaan van God en de reden van het kwaad in de wereld zijn niet gewoon vraagstukken waar een antwoord op moet komen. Er zijn echte mensen bij betrokken met echte problemen. Ja, Liebl gelooft in God, maar begrijpen doet hij hem niet. Kuhn, gespeeld door Jack Shepherd van onder meer Golden Compass, lijkt God veel beter te begrijpen. “Wij zijn er nog. De Romeinen? Waar zijn die? De Babyloniërs? Wie kent ze nog. God zorgt voor zijn volk.” Kort gezegd komen zijn argumenten hierop neer: de Joden moeten lijden, maar ze verdwijnen nooit. Liebl zegt: “God zelf lijdt met hen mee.”

De wanhopige wordt sympathiek
De beelden worden vaak bewust donker gehouden. De schaduwen op de gezichten van de acteurs maken het geheel zwaarmoedig. Binnen deze setting wordt de wanhopige heel snel sympathiek. Als dan als laatste Akiba zijn betoog houdt en de verhalen in de Thora (in de breedste zin van het woord) tegen God zelf gebruikt en betoogt dat God niet goed is wekt hij gelijk veel sympathie, nog voor er een oordeel geveld is. Het is heel eenvoudig dan een definitief oordeel te vellen. Maar een goede film kan nooit zonder een plotwending en uiteindelijk eindigt deze verrassend.

Een keer zien is bij deze ijzersterke film eigenlijk niet genoeg, zoveel vragen roept deze op. Dat is op zich niet zo erg, zolang er de bereidheid is om het eigen Godsbeeld ter discussie te stellen. Want dat dit gebeurt staat buiten kijf. Dat maakt de film soms moeilijk verteerbaar, maar voor de liefhebber van serieuze films een echte aanrader.

god on trial
.

 

Titel: God on Trial
Jaar: 2008
Uitgever: BBC
Regie: Andy de Emmony

Recensie oorspronkelijk geschreven voor Goedgelovig. Goedgelovig gaat stoppen. Om er zeker van te zijn dat mijn bijdragen toegankelijk blijven, plaats ik hier een kopie. Reacties uitgeschakeld ivm met een doorgaande stroom van spam op dit bericht.

God on Trial
BBC
2008
DVD

Door Evert te Winkel

Initiatiefnemer van Vrijzinnig Evangelisch. Ooit een wat zurige bijna-ex-evangelische, inmiddels opbouwend-kritisch evangelisch. Probeert aardiger te zijn.